نامرتبی دندان

انسانهای قرن 21 نسبت به قرنهای پیش، تعداد دندانها، اندازه دندانها، و اندازه فکها کوچکتر شده است. برخی دانشمندان می‌گویند انسانهای اولیه در رژیم غذایی خود، از غذاهای سفت و سخت مثل گوشت خام و استخوان استفاده می‌کردند و به همین دلیل آرواره‌های قویتر و بزرگتری برای جویدن این غذاهای سخت داشتند ولی در زندگی امروزی، انسانها معمولاً ازغذاهای نرم و پخته استفاده می‌کنند، بنابراین در طول روند تکامل طبیعی، آرواره‌های انسانها ضعیفتر و کوچکتر شده است اما تعداد دندانهای آنها در طول این قرنها تغییری نکرده است. بنابراین فضای کمتری برای رویش دندانها وجود دارد و به همین دلیل دندانها نامنظم و نامرتب در دهان رویش می‌یابند و بسیاری از انسانهای امروزی به این دلیل دندانهایی نامرتب دارند؛ البته هنوز هم این نظریه مخالفان خاص خود را دارد.

بعد از 12 سالگی هیچ دندان شیری نباید در دندان باشد و وجود دندان شیری بعد از این سن باید پیگیری شود زیردا باعث کمبود فضا در فک برای رویش دندان دائمی می شود.نامرتبي دندان ها مي تواند به عوامل مختلفي بستگي داشته باشد كه به طور كلي به 2 دسته عوامل ارثي و محيطي تقسيم بندي مي شوند.بسياري اوقات با تشخيص و درمان بموقع و با هزينه بسيار كم مي توان از بسياري نا هنجاريهاي پيچيده بعدي كه درمان آنها مستلزم صرف وقت و هزينه زيادي براي شخص است،جلوگيري كنيم. ارتودنسی شاخه ای از علم دندانپزشکی است که درآن دندانها را جابجا میکنند. یا اصطلاحا دندانهای نامرتب (دارای کراودینگ) را صاف کرده ودرردیف  خود قرار میدهند.

بهترین سن برای انجام عمل ارتودنسی سنین بین 9 الی 12 سالگی میباشد که دندانپزشک با راهنمایی کردن دندانها باعث میشود با کمترین مشکل دندانها در محل واقعی خود قرار گیرند.گاهی به علت بزرگ بودن دندانها و یا کوچک بودن فک دندانها کج وکوله در می آیند ( کراودینگ ) .بی نظمی و نامرتبی دندانها مشکلات دراز مدتی را برای کودکان به جا می گذارد.کنترل مشکلات فضا نقش مهمی در درمانهای دندانپزشکی دارد وجود دارد.

برخی شرایط که به نامرتبی دندانی می انجامند:

نکته: درمان ارتودنسی، محدودیت سنی ندارد.مشکلات ارتودنسی به دو دسته اسکلتی و دندانی تقسیم می شود که درمان مشکلات اسکلتی را باید در سنین پایین آغاز کرد، اما مشکلات دندانی را می توان در سنین متفاوتی پیگیری کرد. البته درمورد علت ایجاد این مشکلات باید گفت عوامل ارثی و محیطی در بروز آن دخیل است. نامرتبي دندان ها مي تواند به عوامل مختلفي بستگي داشته باشد كه به طور كلي به 2 دسته عوامل ارثي و محيطي تقسيم بندي مي شوند. علل ارثي مي تواند به علت اختلالات ژنتيكي باشد. برخي بيماري ها از قبيل تالاسمي يا كاهش و افزايش تعداد دندان ها يا نامناسب بودن اندازه دندان ها موجب ناهنجاري مي شوند. به طور مثال كودك فك كوچك را از يكي از والدين و دندان هاي بزرگ را از ديگري به ارث برد كه باعث كمبود فضا و نامرتبي آنها مي شود. همين مساله مي تواند در مورد اندازه و شكل فكين نيز صادق باشد. علل محيطي شامل عوامل محيط رشد جنين در رحم و بعد از تولد است، براي مثال تغييرات مايع آمنيوتيك يا مصرف برخي داروها يا در معرض تابش اشعه قرار گرفتن مي تواند سبب بروز برخي ناهنجاري ها مانند شكاف لب و كام شود. در دوران كودكي نحوه تغذيه كودك يا عادت مكيدن انگشت پس از 3 سالگي يا تنفس دهاني مي تواند سبب تغييرات فرم فكين و دندان ها شود و در مواردي در صورت عدم درمان عوارض برگشت ناپذير به جاي مي گذارد. همچنين زود از دست رفتن دندان هاي شيري به علت پوسيدگي شديد مي تواند يكپارچگي قوس دنداني كودك را بهم بزند و باعث حركت دندان ها به فضاي بي دنداني و انسداد مسير رويش دندان هاي دائمي زيرين خود و برخي عوارض ديگر شود كه در آينده مستلزم اقدامات درماني ارتودنسي است.

نکته: رویش دندانهای عقل موجب بهم ریختگی دندان ها نمیشوند.در واقع دندانهای نیش مانند ستون هایی در قسمت جلویی فک قرار میگیرند و رویش دندان عقل نمی تواند تاثیر چندانی روی نامرتبی دندانهای جلوی فک داشته باشد.

دندان های اضافی

با بررسی رادیوگرافیک، این دندان ها تشخیص داده می شوند و با انجام جراحی از مسیر رویش دندان حذف می شوند. باتوجه به وضعیت رویشی و رشدی دندان، ممکن است خود آن دندان بعد از حذف دندان اضافه بتواند رویش یابد یا ممکن است نیازمند درمان های ارتودنسی برای اعمال نیرو برای خارج کردن آن از محل خود و رویاندن آن در دهان باشد (رویش اجباری).

مسیر رویشی نامناسب دندان

با بررسی رادیوگرافیک، این وضعیت مشخص می شود. در این گونه موارد معمولا علت زود از دست رفتن دندان شیری (یاحتی دندان دائمی) کنار جوانه این دندان است که باعث می شود جوانه دندان مسیر رویشی خود را گم کند.

بعد از تشخیص این مورد، مداخله برای تصحیح مسیر رویش ضروری است. در غیراین صورت علاوه بر اینکه امکان رویش دندان (حتی در جای ناصحیح) کاهش می یابد، احتمال آسیب به جوانه ها و ریشه های سایر دندان ها یا حرکت دندان به نواحی آناتومیک خطرناک دیگر وجود دارد.

تغییر و اصلاح مسیر رویش با دسترسی به دندان به وسیله جراحی و سپس استفاده از وسایل ارتودنسی و اعمال نیروهای ارتودنسی امکان پذیر است.

توده هایی با ساختار دندانی بی شکل

با بررسی رادیوگرافیک این وضعیت مشخص می شود. این توده ها به اسم تومورهای (خوش خیم) دندانی معروفند ولی نگران کننده نیستند. در بعضی نشانگان ها این توده ها شایع هستند. درمان این مشکل نیز مانند درمان وجود دندان های اضافه است.

سخت و محکم بودن لثه و استخوان در مسیر رویش دندان

با بررسی رادیوگرافیک و کلینیکی تشخیص داده می شود. معمولا علت آن زود از دست رفتن دندان شیری روی این دندان است. وقتی هنوز جوانه دندان دائمی حرکت خود را برای شروع به رویش به سمت دهان آغاز نکرده باشد، اگر دندان شیری روی آن از دست برود، لثه و استخوان روی جوانه دندان دائمی سخت و محکم و باعث اختلال در رویش این دندان می شود.

درمان این وضعیت هم با انجام جراحی و حذف لثه و استخوان روی این دندان (و اگر سن رویش گذشته باشد، درمان متعاقب ارتودنسی) است.

عدم وجود فضای مناسب برای رویش دندان

با بررسی کلینیکی تشخیص داده می شود. علت آن معمولا زود از دست رفتن دندان شیری روی این دندان است. در این حالت سایر دندان های دائمی که رویش کرده اند، به فضای دندان شیری از دست رفته حرکت می کنند و فضای مناسب برای رویش این دندان را کاهش می دهند، بنابراین این جوانه گیر افتاده و نمی تواند رویش کند (یا به طور ناکامل رویش می یابدیا رویش آن در جهات نامناسب است.)

درمان هایی به نام فضای نگهدارنده که برای حفظ فضای دندان شیری زود از دست رفته، به کار گرفته می شوند، برای جلوگیری از ایجاد این مشکل طراحی شده اند. این دستگاه ها باید تقریبا بلافاصله بعد از، از دست رفتن دندان شیری استفاده شوند و تعویق استفاده از آن معمولا سود زیادی برای بیمار ندارد. اگر فضا از دست رفته باشد، درمان های ارتودنسی به نام روش های باز پس گیری فضا ضروری است که می تواند به صورت درمان های ثابت یا متحرک ارتودنسی انجام پذیرد.

نشانگان اختلال در رویش دندان ها

با یافتن سایر علایم این نشانگان تشخیص داده می شود (که اینجا مورد بحث نیست.) این نشانگان ها ژنتیکی هستند. شایدبتوان گفت بهترین درمان این مشکل کشیدن دندان های رویش نیافته و استفاده از پروتزها (ثابت یا متحرک) باشد. درمان های ارتودنسی برای این موارد اغلب موفقیت آمیز نیست.

اتصال لب ها ، گونه ها و زبان

عضلات لب ها، گونه ها و زبان با الیاف تاندونی شکلی به استخوان ها و بافت های نگهدارنده اطراف بعضی از دندان ها،متصل هستند. در صورتی که محل اتصال این الیاف به دندان ها نزدیک بوده یا فعالیت عضلانی و تاندونی این اتصالات زیادباشد، در محل آن اتصالات، دندان ها دچار فاصله یا چرخش یا نامنظمی های دیگر می شوند. این حالت در اتصالات لب بالا به بین دو دندان جلویی فک بالا شایع تر است. در این صورت معمولا بین دندان های جلویی بالا در خط وسط فاصله ایجاد می شود. برای درمان این گونه از فاصله ها، ابتدا باید فاصله دندان ها به وسیله درمان های ارتودنسی بسته شده و سپس جراحی به جهت حذف و تغییر محل اتصال عضلات به محل صحیح خود انجام پذیرد.

سایر فاصله های بین دندان ها

وجود فاصله بین دندان های شیری طبیعی و لازم است. به دلیل تفاوت اندازه دندان های شیری و دائمی که دندان های شیری معمولا کوچک تر از دندان های دائمی هستند، باید بین دندان های شیری فاصله وجود داشته باشد تا جبران این اختلاف اندازه دندان شود. در غیر این صورت (در شرایط طبیعی) فضای کافی برای مرتب و منظم قرارگرفتن دندان های دائمی وجودنخواهد داشت و این دندان ها نامرتب می شوند بنابراین والدینی که فرزندانشان دارای دندان های شیری بدون فاصله، منظم و ردیف در کنار هم هستند و از لبخند زیبای کودکشان راضی و خشنودند، باید نگران نامرتبی دندانی در سنین بالاتر و دردندان های دائمی فرزندشان باشند. به عبارت دیگر لبخند زیبا و مرتب در دوران دندانی شیری نگران کننده است و احتمال نامرتبی دندان های دائمی را در سنین بعدی افزایش می دهد.به والدین این کودکان توصیه می شود به شدت مراقب بهداشت دهان و دندان فرزندانشان در دوران دندانی شیری باشند. در صورت وجود پوسیدگی ها بلافاصله نسبت به ترمیم آنها اقدام کنند و در صورت از دست رفتن زود هنگام دندان های شیری از دستگاه های فضا نگهدارنده استفاده کنند تا لااقل از افزایش و شدت مشکل جلوگیری کنند.سپس از سنین ۹ -۸ سالگی تحت نظر متخصص ارتودنسی باشند که شاید بتوان با روشی به نام کشیدن انتخابی دندان های شیری و سپس دائمی، تقریبا باعث کاهش مشکل و جلوگیری از رویش دندان های دائمی بسیار نامرتب شوند.

در این صورت اگر نامرتبی جزئی باقی بماند با یک درمان ارتودنسی ساده و کوتاه مدت شرایط ایده آل حاصل خواهد شد.

اگر والدین این مراقبت ها را انجام ندادند، دندان های دائمی نامرتب رویش خواهند داشت و نیازمند درمان ارتودنسی پیچیده تر و بلندمدت تری خواهند بود که البته می تواند مشکل را به طور کامل حل و لبخند زیبایی ایجاد کند.

 تفاوت سایز فک و دندان ها

یعنی امکان دارد فک کوچک بوده، ولی دندان ها بزرگ باشند که در این صورت دندان ها شلوغ به نظر می رسند. برعکس این حالت هم باعث می شود، بین دندان ها فاصله ایجاد شود.

کشیدن دندانها برای مرتب کردنشان، در درمان‌های ارتودنسی، امری طبیعی است و اصلاً جای نگرانی ندارد چون معمولاً فضای حاصل از کشیدن دندانها، پس از درمان ارتودنسی به طور کامل به وسیله دندانهای دیگر اشغال می‌شود و فضایی خالی در دهان باقی نخواهد ماند. اگرچه بهتر است دندان، کشیده نشود ولی در برخی بیماران بهترین نتایج با کشیدن دندان حاصل می‌شود. دندانهایی که معمولاً در درمان ارتودنسی کشیده می‌شوند، دندانهای آسیای کوچک  هستند.

اگر در سن مناسبی درمان ارتودنسی شروع شود، حدود 5/1 تا 2 سال طول می‌کشد تا درمان کامل شود و دندانهای شما مرتب شوند معمولا طی این مدت، مراجعه ماهانه ضروری است، البته به دنبال آن برای حفظ نتایج درمانی باید برای مدت مشخصی از پلاکهای ارتودنسی «نگاهدارنده» استفاده شود. استفاده از این پلاکها برای حفظ و تثبیت موقعیت جدید دندانها لازم است. بنابراین بطور متداول یک درمان ارتودنسی 2 تا 5/2 سال طول می‌کشد.

در صورت استفاده از پلاک ارتودنسی، حتماً باید این کار را طبق دستور دندانپزشک انجام شود. دندانها در طول زمان عدم استفاده از پلاک، جابه‌جا می‌شوند و پلاک به سختی در محل خود قرار خواهد گرفت و سفت‌تر از حالت اولیه‌ خود خواهدبود. بنابراین به دندانهایتان نیروهای نامناسب و مخرب وارد می‌کند و آن‌ها را به موقعیت صحیح هدایت نمی‌کند. اگر قراراست پیچ پلاک ارتودنسی را 2 بار در هفته و به مقدار مشخصی باز شود، دقیقاً همان کار را باید انجام شود؛ چون پیچاندن پیچ به میزانی بیش از مقدار توصیه‌شده، موجب وارد آمدن نیروهای مخرب به دندانها و لقی آن‌ها خواهد شد.

ارتودنسی فقط برای زیباتر شدن نیست، گاهی دندانها چنان نامرتب و نامنظم هستند که تغییر کردن تمام زوایای آن‌ها بامسواک و نخ کشیدن دشوار است در این صورت به راحتی پلاک میکروبی روی دندانها در مجاورت لثه جمع و پس از مدتی لثه‌ها ملتهب می‌شوند و حتی تحلیل می‌رود و بیماری های لثه ای بروز می کنند.افراد  بزرگسال، باید بیش از کودکان مراقب بهداشت دهانی‌ در طی درمان ارتودنسی باشند، چون خود این سیمها و براکتها محل مناسبی برای تجمع مواد غذایی ومیکروب‌های پوسیدگی‌زای دندان و ایجادکننده بیماریهای لثه‌ای هستند، به علاوه اگر بهداشت دهانی‌ را به صورت مطلوب رعایت نکنند و این عوامل بیماری‌زا را از روی دندانها و اطراف این سیمها پاک نکنند، خیلی سریعتر از کودکان به بیماریهای لثه‌ای دچار خواهند شد.

  عوارض ارتودنسی

1-    بیمارانی که متقاضی درمان های ارتودنسی هستند، باید بهداشت دهان بسیار خوبی داشته باشند، چون در شرایط قرارگیری پلاک های متحرک و به خصوص براکت و سیم های ثابت، رعایت بهداشت دهان مشکل تر می شود و اگربیمار دقت و تمرکز کافی در رعایت بهداشت دهان خود نداشته باشد، دندان های زیر براکت و سیم های ارتودنسی به سرعت دچار پوسیدگی می شوند.

2-    «برگشت» بخشی جدایی ناپذیر از درمان ارتودنسی است. این وضعیت در صورتی که بیمار دستور دندانپزشک  رابرای استفاده منظم از پلاک های نگهدارنده بعد از درمان ثابت نادیده بگیرد مشاهده می شود.

3-     امکان مواردی مانند تحلیل داخلی یا خارجی دندان، وجود دارد.

4-    زردی دندانها پس از درمان ارتودنسی می تواند بابلیچینگ برطرف شود.

5-    اگر در دوره درمانی بهداشت رعایت نشود، می تواند موجب التهاب و قرمزی و افزایش حجم لثه ها شود

ارتودنسی مناسب ترین روش برای درمان نامرتبی دندان ها خصوصا در موارد شدید آن است. ولی در صورتی که میزان این نامرتبی کم باشد یا بیمار تمایلی به درمان ارتودنسی نداشته باشد، می توان از روش های درمانی دیگر به همین منظور استفاده کرد:

1-    تراش مختصر لبه دندان ها (Cosmetic Contouring )

در صورتی که نامرتبی دندان ها در حد مختصر و ضخامت مینای دندان ها کافی باشد ، می توان با تراش مختصر لبه و کناره های دندان به طوری که آسیبی به آن نرسد ، وضعیت قرار گرفتن دندان ها را تا حدی تصحیح کرد..

بهتر است از ین روش درمانی در مورد کودکان استفاده نشود، چون عصب دندان بزرگ تر و حساس تر است و این کار می تواند موجب حساسیت دندان ها شود.

2-    استفاده از باندینگ و کامپازیت ها (Bonding/Composites )

بسیاری از مواقع از ترمیم های کامپازیت همراه با تراش مختصر لبه دندان ها ، بطورتوام استفاده می شود. به عنوان مثال ، اگر دو دندان وسط بیرون زده تر و دو دندانکناری داخل تر باشد ، می توان به سطح خارجی دندان های کناری کامپازیت اضافه کرد تا بیرون زده تر به نظر برسند و از کناره ها و لبه دندان های وسط کمی تراشیده تا تو رفته به نظر برسند. این درمان سریع تر و کم هزینه تر از ارتودنسی است و به دندان آسیب چندانی نمی رساند.

3-    لامینیت کردن (Laminating or Facing )

لامینیت کردن نیز می تواند همانند باندینگ در مواردی که نامرتبی دندان ها به مقدار کم تامتوسط باشد ، نتیجه بسیار خوبی بدهد. البته در مورد لامینیت ابتدا بباید کمی از قسمت بیرون و لبه تراش داده شده و سپس قالب گیری شود. لامینیت پس از آماده سازی درلابراتوار ، روی دندان چسبانده می شوند.

از آنجا که پشت دندان ها تراش نمی خورند ، ممکن است ضخامت دندان ها با هم تفاوت کند و لب و زبان بیمار در چند

روز اول پس از درمان به آن عادت نداشته باشد که این مشکل پس از چند روز حل شده و بیمار به وضعیت جدید عادت خواهد کرد.

4-    روکش کردن (Capping )

در مواردی که میزان نامرتبی دندان ها بیشتر باشد یا این که یک یا چند دندان

از پیش روکش داشته باشند و بیمار تمایل به درمان ارتودنسی نداشته باشد ،

می توان از روکش کردن جهت صاف و مرتب کردن دندان ها کمک گرفت.

توجه:

در موارد نامرتبی دندانی از محصولات بهداشت زیر استفاده نمایید…

-خمیردندان ارتودنتول

-مسواک ارتودنسی

-دهانشویه orthokin

-مسواک بین دندانی

-نخ دندان سوپرفلاس

-واتر پیک