اثرات تغذیه بر روی پوسیدگی دندان در کودکان و نوجوانان

اثرات تغذیه ( رژیم غذایی ) بر روی پوسیدگی دندان در کودکان و نوجوانان

یک رژیم غذایی خوب و تنظیم شده برای سلامت عمومی بدن ضروری است. به‌خصوص برای مادر و جنین در طول بارداری و برای بچه‌ها در هنگام رشد .

تغذیه در ۲ مرحله می‌تواند در پوسیدگی‌زایی اهمیت داشته باشد:
• قبل از رویش دندان‌ها Pre EruPtive
• بعد از رویش دندان‌ها Post eruptive
از اثرات قبل از رویش، می‌توان به کمبود شدید ویتامین D در طی عمل کلسیفیکاسیون دندان اشاره کرد که در این حالت مینرالیزاسیون در عاج و مینای دندان ضعیف خواهد بود، دندان دچار هیپوپلازی مینا شده و پس از رویش مستعد پوسیدگی می‌گردد.
در اثرات بعد از رویش، نقش قندهاست که اهمیت می‌یابد. غالباً از قند سوکروز به‌عنوان پوسیدگی زاترین قند یاد می‌شود، احتمالاً چون میزان مصرف آن از دیگر قندها بیشتر است.

توصیه‌های غذایی برای پیشگیری و کنترل پوسیدگی دندان:

• صبحانه که اولین وعده غذایی در روز است، باید ترکیب متعادلی از فرآورده‌های لبنی، غلات، میوه باشد، به‌عنوان مثال: ماست و مخلوط غلات و میوه‌های خشک با شیر، سبزی‌ها تازه و میوه باشد. این مطلب در تضاد آشکار با صبحانه به‌اصطلاح معمولی است که عمدتاً از قند، چربی و آب تشکیل‌شده که باعث نوسان سریع در سطح قند خون شده و مصرف مکرر قند در طول روز را تحریک می‌کند.
• تعداد وعده‌های غذایی روزانه، شامل غذاهای مختصری که بین وعده‌های غذایی مصرف می‌شوند باید به حدود چهار وعده محدود شوند. این کار زمان کلی پاک شدن قند از دهان و دفعات افت ph را کاهش می‌دهد.
• محصولات چسبنده حاوی قند که باعث طولانی شدن زمان پاک شدن قند از دهان می‌شوند، باید حذف شوند.
• در هر وعده غذایی، محصولات غنی از فیبر که باعث تحریک جویدن و افزایش جریان بزاق می‌شود، باید گنجانده شوند.
• افراد شناخته شده با خطر بالای پوسیدگی و افراد با ترشح کاهش‌یافته بزاق باید درست قبل از هر وعده غذایی تمام سطوح دندان‌هایشان را تمیز کنند تا از افت ph در طی و بلافاصله پس از هر وعده غذایی جلوگیری شود.
• آدامس‌های حاوی فلوراید بدون قند یا قرص‌های مکیدنی فلوراید به‌عنوان دسر، پس از هر وعده غذایی، نه‌تنها برای تحریک بزاق بلکه برای افزایش سطح فلوراید برای رمنیرالیزاسیون پس از حمله اسید، توصیه می‌شوند.
• امروزه نوشابه‌ها و شربت‌ها بسیار مورد توجه کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان می‌باشد و به سهولت در دسترس آن‌ها قرار دارد. نوشیدن مکرر آن‌ها می‌تواند پیشرفت پوسیدگی را تقویت و تسریع نماید.
با رعایت توصیه‌های ساده زیر می‌توانید به سلامت دندان‌های خود کمک کنید:
* هر روز به جای برنج و نان سفید از غلات کامل مانند برنج قهوه‌ای، جوی دو سر و نان تیره استفاده کنید.
* سبزیجات سبز تیره یا نارنجی رنگ بیشتر مصرف نمایید.
* میوه‌های گوناگون بخورید.
* از رژیم پر غلات، میوه‌جات و سبزیجات پیروی کنید.
* برای تأمین بخشی از پروتئین روزانه خود ماهی، حبوبات، مغزها و دانه‌ها را در رژیم غذایی خود قرار دهید.
* غذاهای کم نمک مصرف کنید.
* وزن خود را در حد متعادل حفظ کنید و فعالیت بدنی کافی داشته باشید.
* به طور کلی در هرم غذایی خود باید غلات کافی، حداقل دو و نیم واحد سبزیجات، ۲ واحد میوه، حداقل ۳ لیوان شیر، ماست و پنیر حاوی کلسیم و پروتئین‌هایی مانند گوشت، حبوبات، تخم‌مرغ و مغزها را قرار دهید و در مصرف چربی‌ها و شیرینی‌ها امساک نمایید.

برای پیشگیری از پوسیدگی دندان نکات زیر را رعایت فرمایید:
1- مصرف اسنک‌ها (میان‌وعده‌ها) را به حداقل برسانید تا زمانی را که دندان‌هایتان در معرض تماس اسید قرار می‌گیرند کاهش دهید. اگر اهل میان‌وعده هستید، غذاهایی را انتخاب کنید که کربوهیدرات‌های قابل تخمیر نداشته باشند.
بهترین انتخاب‌ها، پنیر، مرغ یا گوشت‌های دیگر، مغزها یا شیر است. این غذاها ضمناً می‌توانند با تأمین کلسیم و فسفر به بازسازی مواد معدنی دندان کمک کرده و محافظی برای مینای دندان ایجاد نمایند.
انتخاب‌های متوسط، میوه‌های سخت مانند سیب، گلابی و سبزیجات هستند. گرچه میوه‌ها حاوی قند طبیعی هستند ولی مقدار زیادی نیز آب دارند که قند میوه را رقیق کرده و ترشح بزاق را تحریک می‌نمایند. بزاق نیز به علت دارا بودن مواد ضدباکتری از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری می‌نماید. سبزیجات به اندازه‌ای کربوهیدرات ندارند که خطرناک باشند.
بدترین انتخاب‌ها، شکلات، شیرینی، کیک، چیپس و پفک، نان، مافین (کلوچه)، سیب‌زمینی سرخ کرده، چوب شور، موز، کشمش و دیگر میوه‌های خشک هستند. این غذاها منبع قندی لازم برای تولید اسید را در اختیار باکتری‌ها قرار می‌دهند. اگر این خوراک‌ها به سطح دندان بچسبند یا بین دندان‌ها گیر کنند خطرناک‌تر خواهند بود.

۲- مصرف نوشابه حتی بدون قند یا هر نوشیدنی حاوی شکر مانند قهوه یا چای شیرین و لیموناد را کاهش دهید. آب میوه‌ها حاوی قند طبیعی هستند و می‌توانند موجب پوسیدگی شوند. اگر چنین نوشابه‌هایی مصرف می‌کنید، آن‌ها را جرعه‌جرعه به مدت طولانی استفاده نکنید. اگر یک بطری نوشابه را همراه غذا بنوشید و تمام کنید بهتر از این است که تا دو ساعت آن را جرعه‌جرعه مصرف کنید.
انتخاب‌های بهتر، چای بدون قند، شیر و آب، به خصوص آب حاوی فلوراید انتخاب‌های خوبی هستند. چای هم دارای فلوراید است و می‌تواند مینای دندان را تقویت نماید و پوسیدگی دندان را به تأخیر اندازد. البته مصرف چای غلیظ نیز قابل توصیه نیست.
آب نیز موجب شسته شدن بقایای غذا و رقیق شدن اسید دهان می‌گردد.جویدن آدامس‌های بدون قند که حاوی زایلیتول هستند به کاهش خطر پوسیدگی دندان کمک می‌کنند، زیرا نه تنها موادی را که به دندان‌ها چسبیده‌اند جدا می‌کنند.
بلکه ترشح بزاق را نیز افزایش می‌دهند
3- از مکیدن آب‌نبات‌های سخت، حتی اگر بسیار کوچک باشند، اجتناب نمایید. زیرا آب نبات‌ها قند زیادی برای افزایش اسید تولید شده توسط باکتری‌ها دارند. اگر می‌خواهید طعم دهان خود را تغییر دهید از آدامس‌های بدون قند استفاده کنید.
4- خوراکی‌های ترش و اسیدی به تحلیل مواد معدنی مینای دندان کمک می‌کنند.
5- پس از خوردن غذا، دندان‌های خود را مسواک بزنید تا پلاک‌های باکتریایی را از سطح دندان‌های خود پاک کنید. حداقل روزانه دو بار مسواک بزنید.
6- جویدن آدامس‌های بدون قند که حاوی زایلیتول هستند به کاهش خطر پوسیدگی دندان کمک می‌کنند، زیرا نه تنها موادی را که به دندان‌ها چسبیده‌اند جدا می‌کنند بلکه ترشح بزاق را نیز افزایش می‌دهند.